نویسنده: عباداله قبادی نصر سرگروه علوم اجتماعی ناحیه دو خرم آباد

 

در قسمت های مختلف ایران، پوشش گیاهی متنوعی دیده می شود. این تنوع بستگی به وضع طبیعی آب و هوا دارد. مرز قطعی نواحی گیاهی و جانوری کاملاً مشخص نیست، ولی با توجه به آب و هوا، تفاوت میان گیاهان و جانوران در سه ناحیه معتدل خزری، معتدل کوهستانی و ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی دیده می شود.

● پوشش گیاهی ناحیه خزری،

شامل جنگل های انبوه، نیمه انبوه و چمن زارهای سرسبز دایمی و پهناور است. علت این امر، بارش فراوان، خاک مساعد ودمای ملایم است که موجب پیدایش پوشش گیاهی پیوسته و ممتد در آن شده است. مساحت جنگل های شمال حدود ۰۰۰/۸۴۰/۱ هکتار است و دامنه شمالی سلسله جبال البرز را پوشانیده است. این جنگل ها از بجنورد تا آستارا کشیده شده و جنگل های ناحیه خزری پوشیده از درختان پهن برگ از نوع بلوط، سپیدار، راش، افرا و غیره است.

ناحیه کوهستانی ایران از پوشش گیاهی ممتدی برخوردارنیست. در جاهایی که برف و باران بیش تری می بارد و تبخیر به علت پایین بودن دما به کندی صورت می گیرد، رویش گیاهان بیش تر است و در آن جا جنگل نیز دیده می شود. در جاهایی که رطوبت کم تر و ضخامت خاک کم تر است، گیاهان کم تری می روید.

جنگل های ناحیه کوهستانی در بعضی جاها تُتُک و فاقد گیاهان زیردرختی هستند و در برخی جاها انبوه ترند و در زیر آن ها درختچه های گوناگون می رویند. بارزترین این جنگل ها، جنگل های غرب ایران است و از آن جایی که بیش تر درختان بلوط است، به جنگل های بلوط معروفند. بیش تر قسمت های کردستان، باختران، لرستان، کوه های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و کوه های بخش کازرون فارس از جنگل های بلوط پوشیده شده است. مساحت جنگل های بلوط را روی هم رفته ۱۰ میلیون هکتار برآورد کرده اند. بخشی از این جنگل ها انبوه و بقیه تنک اند. در این جنگل ها درختان میوه از قبیل گلابی، انجیر، پسته و بادام وحشی وجود دارد.

● در ناحیه بیابانی ایران؛

به علت باران کم و نامنظم و تبخیر زیاد و وزش باد، پوشش گیاهی ممتدی وجود ندارد. در این ناحیه تنها گیاهانی می توانند رشد کنند که در مقابل گرما و خشکی هوا مقاومت داشته باشند. این گیاهان بسیار محدود و با فاصله روییده اند. در این ناحیه، به ویژه در نواحی خاوری استان فارس، مرکز کویر نمک، کرمان، رفسنجان، حوالی یزد و انارک، نواحی جنوبی خراسان و کوه های شاه سواران و بارز جنگل های پسته که اغلب آنها را «بنه» نیز می نامند، همراه درختان بادام وحشی دیده می شوند. مساحت این جنگل ها را ۰۰۰/۴۰۰/۲ هکتار برآورد کرده اند. هم چنین در کرانه های دریای عمان و خلیج فارس جنگل های گرمسیری به صورت پراکنده دیده می شوند که درختان آن ها عبارتند از: گز، کهور، کنار آگاسیا و درخت حرا (در سواحل خلیج فارس) که برگ آن مصرف علوفه دارد.

جنگل های مانگرواکوسیستم های کاملا ویژه ای هستند که اجتماعات گیاهی و جانوری آن ها درارتباط با شرایط خاصی می توانند شکل بگیرند. جنگل های حرای جنوب ایران در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان آخرین پراکنش جنگل های مانگرو در جنوب خاوری آسیا به شمار می روند. این جنگل ها از یک یا گاهی دو گونه مانگرو تشکیل شده و فراوان ترین گونه آن حراست که درمنطقه حفاظت شده حرا به تنهایی حضور دارد. جذر و مد آب دریا در سواحل که به طور موزون و مستمر هر روز انجام می شود در شکل گیری تنوع حیات این اکوسیستم نقش اساسی دارد.